वर्धा : जैवविविधतेने संपन्न असलेल्या बोर व्याघ्र प्रकल्पात दुस-यांदा अस्वलांचे दोन दुर्मिळ ल्युसिस्टिक शावक त्यांच्या आईसोबत वनभ्रमंती करतांना आढळुन आले आहेत.
वनरक्षक मोटार सायकलने कळमेट चेकपोस्ट कडे जात असतांना आमगाव चेकपोस्ट पासुन जवळपास २ किमी अंतरावर अचानकपणे एक काळ्या रंगाची अस्वल वनक्षेत्रातुन निघून डांबर रस्त्यावर येतांना दिसून आली. पाठोपाठ तपकिरी रंगाचे अंदाजे १ वर्ष वयाचे अस्वलीचे पिल्लू (शावक) रोडवर आले. लगेच पुन्हा एक तपकिरी रंगाचेच शावक रस्त्यावर येवुन आईचे पाठीमागे धावू लागले. काळ्या रंगाचे मादी अस्वल व तपकिरी रंगाचे दोन शावक दृष्टीस पडले आहे. यापूर्वी देखील सदर परिसरातच अडीच वर्ष वयाचे एक तपकिरी रंगाचे ल्युसिस्टीक स्लॉथ बिअर प्रथमत: आढळून आले होते.
तपकिरी रंगाचे “ल्युसिस्टीक” शावकांबरोबर आढळुन आलेल्या काळ्या रंगाच्या मादी अस्वलीनेच डिसेंबर २०१९ ते जानेवारी २०२० मध्ये १ तपकिरी रंगाचे ल्युसिस्टीक शावक व इतर १ काळ्या रंगाचे शावकास जन्म दिले असल्याचा अंदाज व्यक्त होत आहे. महाराष्ट्रात आढळणा-या उर्सिडे कुळातील अस्वल (शास्त्रीय नाव- मेलियुरसस उर्सिनस) यांचा समागमकाळ उन्हाळ्यात असतो, मादी माजावर असतांना अनेक नर तिच्या पाठी मागे असतात, त्यापैकी एका नरासोबत मादीचे मिलन होवुन गर्भधारणा होते. अस्वलीचे गर्भधारणेचा कालावधी ७ ते ९ महिन्याचा असतो. त्यामुळे सरासरी डिसेंबर किंवा जानेवारी महिन्यात शावक जन्माला येतात. अस्वल सरासरी १ ते २ पिल्लांना जन्माला घालते. शावकांचा जन्म झाल्यानंतर त्यांचे प्रथमत: वजन फक्त २५० ग्राम पर्यंतच असते आणि त्यांचे डोळे बंद असतात, त्यामुळेच जवळपास ३ महिन्याचे पिल्लू होईपर्यंत मादी अस्वल तीच्या शावकांना गुहेबाहेर काढत नाही. तीन महिने वयाचे शावक झाल्यावरच शावक त्यांचे आईच्या पाठीवर बसुन बाहेर फिरतांना आढळुन येतात. शावक ६ ते ७ महिन्याचे झाल्यानंतर आईच्या पाठीवर न बसता आईचे पाठीमागे चालायला लागते. शावक दोन ते अडीच ते वर्षाचे होईपर्यंत आई त्यांना सोबत ठेवते आणि त्यानंतर पिल्लांना स्वत:पासुन दूर ठेवते. अनेक वेळा गर्भधारणेनंतर नविन पिल्लांना जन्म देण्याचे १ ते २ महिने अगोदर पर्यंत जुन्या शावकांना सोबत ठेवुन त्यानंतर हाकलुन लावल्याचे मला मागील १० वर्षांपासुनच्या अस्वलीवरील अभ्यासपुर्ण निरिक्षणात आढळुन आलेले आहे. असे मत वनरक्षक सज्जन यांनी नोंदविले आहे.
रंगद्रव्यांच्या कमतरतेमुळे बोर व्याघ्र प्रकल्पातील सदर मादी अस्वलीकडुन तपकिरी रंगाचे “ल्युसिस्टीक” या आजाराने ग्रस्त शावक जन्माला येत आहेत. ह्या आजारामुळे प्राण्यांचे फक्त अंगावरील केसांचा रंग बदलतो, त्यांच्या शरीरावर कोणताही परिणाम होत नाही. असे असले तरीही या “ल्युसिस्टिक” आजाराने ग्रस्त असलेल्या अस्वलींना जगण्यासाठी व ईतरांसोबत सहजिवन प्रस्तापित करण्यासाठी किती समस्यांना सामोरे जावे लागत असावे, यावर अभ्यासपुर्ण निरिक्षण करणे गरजेचे आहे.
अशी माहिती बोरधरण येथील वनरक्षक महेशकुमार सज्जन यांनी दिली आहे.
