वर्धा : सेलू तालुक्यातील महाभारतकालीन एकचक्री नगर असलेल्या केळझर येथील बुद्धविहार परिसरात पुरातन पाषाणाची मूर्ती आढळून आली आहे. तुळजापूर – नागपूर मार्गावर असलेल्या बुद्ध विहार परिसरात ही मूर्ती आढळून आली आहे. परिसरातील शेतामध्ये शेळ्या चारणाऱ्या गुराख्याच्या निदर्शनास ही मुर्ती आली. अधिक खोदकाम केल्यावर ही मुर्ती बाहेर काढण्यात आली आहे. पुरातत्व विभागाच्या निरीक्षणानंतर मुर्ती गुरुवारी नागपूर येथे हलविण्यात आली आहे.
44 सेंटिमीटर जाडी आणि साडेचार फूट उंच असलेली ही मूर्ती यादवकालीन 13 व्या शतकातील असल्याचे पुरातत्व विभागाची माहिती आहे. अखंड पाषाणात चारही बाजूने या मुर्तीचे कोरीवकाम करण्यात आले आहे. ऐतिहासिक मुर्ती असून जैन धर्मातील तिर्थकार वृषभपंत महाराजांची ही मूर्ती असल्याची माहिती आहे.
केळझर गावातीलच अशोक कुत्तरमारे या शेळ्या चारणाऱ्या व्यक्तीच्या पायाला स्पर्श लागल्याने दगडाला उत्सुकतेपोटी स्वच्छ केल्यानंतर प्राचीन मूर्ती आढळली. अंदाजे तीनफुट उंचीची काळ्या पाषाणातील अत्यंत कोरीव मूर्ती येथे आढळून आली.विहाराच्या मालकीची असलेली शेती आनंदा खोब्रागडे ठेक्याने करतात. खरीपामध्ये तुरीचे पीक घेतल्यानंतर गुरांच्या चाऱ्यासाठी शेती ट्रॅक्टरने तयार केली. जमिनितील माती खालीवर झाल्यामुळे ही मूर्ती वर आली असावी. यापूर्वी याच ठिकाणी विहिरीचे खोदकाम सुरु असताना तीर्थकार भगवान चंद्रास्वामीची मूर्ती उत्खनात मिळाली होती. याच विहारात सुमारे तेरा फुटाची महाविरांची मूर्ती अंदाजे १९६० ला निघाली होती. नागपूर विद्यापिठाच्या इतिहास संशोधन विभागाच्या माध्यमातुन केलेल्या उत्खननात जैन मंदिराचे अवशेष व मंदिराचा पायवा मिळाला होता. केळझर परिसरात जैन तिर्थकरांच्या मूर्ती मिळतात. येथील जि.प. प्राथमिक शाळेत त्यातील काही मूर्ती बघायला मिळतात. विहार परिसरात मंदिराची कोरीव दगडे मोठ्या प्रमाणात मिळाली आहेत. केळझर प्राचीन महाभारतकालीन एक चक्रनगर असल्याचे अनेक इतिहासकारांनी मत व्यक्त केले आहे. येथे भगवान विष्णू, भगवान महाविर, भगवान गौतम बुद्धांच्या मुर्ती उत्खननात मिळतात. या प्राचीन नगरीत पुरातन चार पायऱ्यांची विहीर देखील आहेत. अलीकडील उत्खननात गणेशमंदिर परिसरात खोदकामात मूर्ती मिळाली होती. गणपती मंदिरात त्या मूर्तीची स्थापना करण्यात आलेली आहे.
मूर्ती निघाल्याची माहिती गावात पसरताच मूर्ती बघण्याकरीता नागरिकांची गर्दी जमली होती. याची माहिती गावातील पोलीस पाटील प्रकाश खंडाळे यांनी तहसीलदारांना दिली. नायब तहसीलदार मधुकर ठाकरे, मंडळ अधिकारी दिलीप मुडे, तलाठी अभिषेक शुक्ला यांनी पाहणी करुन यांची माहिती पुरातत्व विभाग नागपुर यांना दिली. यावेळी आनंदा खोब्रागडे, हिरामण पाटील, ग्राम पंचायत सदस्य प्रविण गायकवाड, शालीनी अंबागडे, सुनिल नगराळे, किशोर खोब्रागडे भन्ते चुलपंत, भन्ते अनोमदसी यांची उपस्थिती होती.
तहसीलदार डॉ. स्वप्नील सोनवणे यांनी खबरदारी घेत येथे पोलीस प्रशासनाच्या सहकार्याने देखरेख केली. पुरातत्व विभागाचे अधिकारी अरुण मलिक, श्याम बोरकर, शरद गोस्वामी , दीपक सुरा, सोनुकुमार बरनवाल यांनी केळझर येथे भेट देत मूर्तीची पाहणी केली. पुढील सर्वेक्षणासाठी मुर्ती नागपूर येथील पुरातत्व विभागाच्या स्वाधीन करण्यात आली आहे. ही मूर्ती नागपूर येथील सेमिनरी हिल येथील पुरातत्व भवन येथे ठेवण्यात येणार आहेय.
