वर्धा – आर्वी तालुक्यातील कासारखेडा या गावात एका शेतकऱ्याने अल्पभूधारक शेतकऱ्यांसाठी मिनी ट्रॅक्टर, पॉवर विडर, पावर ट्रीलर यासारखी यंत्रे तयार केली आहे. आंतर मशागत आणि तण नियंत्रणासाठी उपयुक्त ठरणाऱ्या या यंत्राचा फायदा उत्पादनात वाढ होण्यासाठी होत आहे. शेतीमधील कामासाठी मजूर उपलब्ध होत नाही, त्यामुळे शेतातील कामे वेळेवर पार पाडली जात नसल्याने शेतकऱ्याला नुकसान देखील सोसावे लागतंय. त्यासाठीच कासारखेड येथील शेतकऱ्याचा हा यंत्र निर्मितीचा प्रयोग शेतकऱ्यांच्या फायद्याचा ठरत आहे. यात स्क्रॅप मधील विविध पार्टचा देखील वापर करण्यात आला आहे.
योगेश माणिकराव लीचडे हे खरांगणा नजीकच्या कासारखेड या गावात राहतात. त्यांच्याकडील तीन एकर शेतीवर वारंवार ट्रॅक्टर सारख्या मोठ्या यंत्राचा वापर करणे शक्य नव्हते. याशिवाय कमी शेती असल्याने लवकर ट्रॅक्टर किरायाने देखील उपलब्ध होत नव्हता. मजूर देखील वेळेवर उपलब्ध होत नसल्याने वेल्डिंग प्रशिक्षण पूर्ण केलेल्या या युवा शेतकऱ्याच्या कल्पकतेतून आंतर मशागतीसाठी छोट्या यंत्रांची निर्मिती झाली. सुरवातीला आपल्याच अल्पशा शेतीसाठी शेतकऱ्याने पायी चालत वापरला जाणारा छोटा पावर विडर तयार केला. त्याचा वापर देखील आपल्या शेतात केला. त्यात सुधारणा करीत आंतर मशागतीला उपयुक्त ठरेल असे यंत्र बनविले. त्याचा आपल्या शेतात वापर देखील केला. त्याचा फायदा झाला आणि उत्पादन खर्चात बचत होऊन उत्पादनातही भर पडली. हेच हेरून या शेतकऱ्याने या पावर विडरमध्ये मॉडीफिकेशन केले. त्याचा आकार आणि क्षमता वाढविली. तीन प्रकारचे यंत्र त्याने विकसित केले आहे.
आपल्या या कार्यात योगेश यांना घरच्यांची देखील साथ मिळाली आहे. त्याने मिनी ट्रॅक्टर देखील तयार केला आहे. पाच हॉर्स पावर इतक्या क्षमतेचे इंजिन यात वापरण्यात आले आहे. हा मिनी ट्रॅक्टर तीन लिटर डिझेलमध्ये सहा तास काम करू शकतो. त्याला कल्टी वेटर आणि वखर पास जोडून कामे केली जाऊ शकतात. ट्रॅक्टर मध्ये इंजिन आणि गिअर विभाग स्वतंत्र ठेवण्यात आले आहे. परिसरात अनेक शेतकऱ्यांनी या यंत्राचा फायदा घेतला आहे.
पैसा, वेळ आणि मजुरीचा खर्च वाचविणारे हे यंत्र शेतकरी हिताचे ठरते आहे. बैलजोडीने चार एकर शेतीची आंतरमशागत केली तर दोन दिवस लागतात. एकरी 1 हजार याप्रमाणे चार हजार रुपयांचा खर्च येतो. तर हेच काम मिनी ट्रॅक्टर ने केले तर एकराला 100 रुपयांचे डीझेल याप्रमाणे चार एकराला 400 रुपयांचे डिझेल लागते आणि एका मजुराची 600 रुपये मजुरी असे 1 हजार रुपयात एकाच दिवसात चार एकर शेतीची मशागत शक्य होते. यात शेतकऱ्यांना 3 हजार रुपयांची बचत होते आहे. आणि वेळही वाचतो आहे. याशिवाय ट्रॅक्टर किरायाने घेत हीच कामे करण्याचा प्रयत्न केला तर वेळेवर किरायाचा ट्रॅक्टर उपलब्ध होत नाही आणि किरायाची रक्कम देखील जास्त असते. मिनी ट्रॅक्टर तयार करायला योगेश लीचडे या शेतकऱ्याला 75 हजार रुपयांचा खर्च आला आहे. तर पावर विडर तयार करायला या शेतकऱ्याला 50 हजार रुपयांचा खर्च आला आहे.
शेतकऱ्याची गरज आणि कल्पकता याची सांगड घालून शेतकरी स्वतःच आपल्या उत्पादनात भर पाडतो आहे. अशा शेतकऱ्याला मात्र कृषी विभागाच्या प्रोत्साहनाची गरज आहे.
